औद्योगिक वायू
-
ऍसिटिलीन (C2H2)
ॲसिटिलीन, ज्याचे आण्विक सूत्र C2H2 आहे आणि जो सामान्यतः पवन कोळसा किंवा कॅल्शियम कार्बाइड वायू म्हणून ओळखला जातो, हा अल्काइन संयुगांमधील सर्वात लहान सदस्य आहे. ॲसिटिलीन हा एक रंगहीन, किंचित विषारी आणि अत्यंत ज्वलनशील वायू असून, सामान्य तापमान आणि दाबाखाली त्याचे सौम्य भूल देणारे आणि ऑक्सिडेशन-विरोधी परिणाम दिसून येतात. -
ऑक्सिजन (O2)
ऑक्सिजन हा रंगहीन आणि गंधहीन वायू आहे. हे ऑक्सिजनचे सर्वात सामान्य मूलद्रव्य स्वरूप आहे. तंत्रज्ञानाच्या दृष्टीने, ऑक्सिजन हवेच्या द्रवीकरण प्रक्रियेतून मिळवला जातो आणि हवेतील ऑक्सिजनचे प्रमाण सुमारे २१% असते. ऑक्सिजन हा O2 या रासायनिक सूत्राचा रंगहीन आणि गंधहीन वायू असून, तो ऑक्सिजनचे सर्वात सामान्य मूलद्रव्य स्वरूप आहे. त्याचा वितलन बिंदू -२१८.४°C आणि उत्कलन बिंदू -१८३°C आहे. तो पाण्यात सहज विरघळत नाही. सुमारे ३० मिली ऑक्सिजन १ लिटर पाण्यात विरघळतो आणि द्रवरूप ऑक्सिजन आकाशी निळ्या रंगाचा असतो. -
सल्फर डायऑक्साइड (SO2)
सल्फर डायऑक्साइड (Sulfur dioxide) हे SO2 या रासायनिक सूत्रासह सर्वात सामान्य, सोपे आणि दाहक सल्फर ऑक्साईड आहे. सल्फर डायऑक्साइड हा एक रंगहीन आणि पारदर्शक वायू असून त्याला तीव्र वास असतो. पाणी, इथेनॉल आणि ईथरमध्ये विरघळणारा द्रव सल्फर डायऑक्साइड तुलनेने स्थिर, निष्क्रिय, अज्वलनशील असतो आणि हवेसोबत त्याचे स्फोटक मिश्रण तयार होत नाही. सल्फर डायऑक्साइडमध्ये विरंजन (bleaching) करण्याचे गुणधर्म आहेत. लगदा, लोकर, रेशीम, गवताच्या टोप्या इत्यादींना विरंजन करण्यासाठी उद्योगात सल्फर डायऑक्साइडचा सामान्यतः वापर केला जातो. सल्फर डायऑक्साइड बुरशी आणि जीवाणूंची वाढ देखील रोखू शकतो. -
इथिलीन ऑक्साइड (ETO)
एथिलीन ऑक्साइड हे सर्वात सोप्या चक्रीय ईथरपैकी एक आहे. हे एक विषमचक्रीय संयुग आहे. त्याचे रासायनिक सूत्र C2H4O आहे. हे एक विषारी कर्करोगकारक आणि एक महत्त्वाचे पेट्रोकेमिकल उत्पादन आहे. एथिलीन ऑक्साइडचे रासायनिक गुणधर्म अत्यंत क्रियाशील असतात. ते अनेक संयुगांसोबत वलय-उघडणाऱ्या संयोग अभिक्रिया करू शकते आणि सिल्व्हर नायट्रेटचे क्षपण करू शकते. -
१,३ ब्युटाडाईन (C4H6)
१,३-ब्युटाडाईन हे C4H6 या रासायनिक सूत्राचे एक सेंद्रिय संयुग आहे. हा एक रंगहीन वायू असून त्याला किंचित सुगंधी वास असतो आणि तो सहजपणे द्रवरूप होतो. तो कमी विषारी असून त्याची विषारीता इथिलीनसारखीच असते, परंतु त्यामुळे त्वचा आणि श्लेष्मल पटलांना तीव्र दाह होतो आणि उच्च सांद्रतेमध्ये त्याचा भूल देणारा परिणाम होतो. -
हायड्रोजन (H2)
हायड्रोजनचे रासायनिक सूत्र H2 असून त्याचे आण्विक वजन 2.01588 आहे. सामान्य तापमान आणि दाबामध्ये, तो एक अत्यंत ज्वलनशील, रंगहीन, पारदर्शक, गंधहीन आणि चवहीन वायू आहे, जो पाण्यात सहजासहजी विरघळत नाही आणि बहुतेक पदार्थांशी अभिक्रिया करत नाही. -
नायट्रोजन (N2)
पृथ्वीच्या वातावरणाचा मुख्य भाग नायट्रोजन (N2) आहे, जो एकूण वातावरणाच्या ७८.०८% आहे. हा एक रंगहीन, गंधहीन, चवहीन, बिनविषारी आणि जवळजवळ पूर्णपणे निष्क्रिय वायू आहे. नायट्रोजन ज्वलनशील नाही आणि त्याला गुदमरवणारा वायू मानले जाते (म्हणजेच, शुद्ध नायट्रोजन श्वासावाटे आत घेतल्यास मानवी शरीरातील ऑक्सिजनची कमतरता भासते). नायट्रोजन रासायनिक दृष्ट्या निष्क्रिय आहे. उच्च तापमान, उच्च दाब आणि उत्प्रेरकाच्या परिस्थितीत तो हायड्रोजनसोबत अभिक्रिया करून अमोनिया तयार करू शकतो; तर डिस्चार्जच्या परिस्थितीत तो ऑक्सिजनसोबत संयोग करून नायट्रिक ऑक्साईड तयार करू शकतो. -
इथिलीन ऑक्साईड आणि कार्बन डायऑक्साइड मिश्रणे
इथिलीन ऑक्साइड हे सर्वात साध्या चक्रीय इथरपैकी एक आहे. हे एक विषमचक्रीय संयुग आहे. त्याचे रासायनिक सूत्र C2H4O आहे. हे एक विषारी कर्करोगकारक आणि एक महत्त्वाचे पेट्रोकेमिकल उत्पादन आहे. -
कार्बन डायऑक्साइड (CO2)
कार्बन डायऑक्साइड, जो कार्बन-ऑक्सिजन संयुगाचा एक प्रकार असून त्याचे रासायनिक सूत्र CO2 आहे, हा सामान्य तापमान आणि दाबाखाली त्याच्या जलीय द्रावणात किंचित आंबट चवीचा एक रंगहीन, गंधहीन वायू आहे. तो एक सामान्य हरितगृह वायू आणि हवेचा एक घटक देखील आहे.
