अमोनिया किंवा अझेन हे नायट्रोजन आणि हायड्रोजनचे एक संयुग असून त्याचे सूत्र NH3 आहे.

उत्पादन परिचय

अमोनिया किंवा अझेन हे नायट्रोजन आणि हायड्रोजनचे एक संयुग असून त्याचे सूत्र NH3 आहे. सर्वात साधे निक्टोजन हायड्राइड असलेला अमोनिया हा एक रंगहीन वायू असून त्याला एक वैशिष्ट्यपूर्ण उग्र वास असतो. हा एक सामान्य नायट्रोजनयुक्त टाकाऊ पदार्थ आहे, जो विशेषतः जलीय जीवांमध्ये आढळतो, आणि अन्न व खतांचा पूर्वगामी घटक म्हणून काम करून तो भूचर जीवांच्या पोषणाच्या गरजा पूर्ण करण्यात महत्त्वपूर्ण योगदान देतो. अमोनिया, प्रत्यक्ष किंवा अप्रत्यक्षपणे, अनेक औषधी उत्पादनांच्या संश्लेषणासाठी एक मूलभूत घटक म्हणूनही वापरला जातो आणि अनेक व्यावसायिक स्वच्छता उत्पादनांमध्ये त्याचा उपयोग होतो.
निसर्गात सामान्य आणि मोठ्या प्रमाणावर वापरात असूनही, अमोनिया त्याच्या सांद्र स्वरूपात दाहक आणि धोकादायक असतो.
औद्योगिक अमोनिया एकतर अमोनिया लिकर (सामान्यतः पाण्यात २८% अमोनिया) म्हणून किंवा टँक कार किंवा सिलिंडरमध्ये वाहतूक केलेल्या दाबयुक्त किंवा शीतलीकृत निर्जल द्रव अमोनिया म्हणून विकला जातो.

तपशील

अर्ज

क्लीनर:
घरगुती अमोनिया हे पाण्यातील NH3 चे द्रावण (म्हणजेच, अमोनियम हायड्रॉक्साईड) असून, ते अनेक पृष्ठभाग स्वच्छ करण्यासाठी सामान्य क्लीनर म्हणून वापरले जाते. अमोनियामुळे पृष्ठभागावर डागविरहित चमक येत असल्यामुळे, काच, पोर्सिलेन आणि स्टेनलेस स्टील स्वच्छ करणे हा त्याचा एक सामान्य उपयोग आहे. ओव्हन स्वच्छ करण्यासाठी आणि वस्तूंवर चिकटलेली घाण सैल करण्यासाठी त्या भिजवून ठेवण्याकरिताही याचा वारंवार वापर केला जातो. घरगुती अमोनियामध्ये वजनानुसार अमोनियाचे प्रमाण ५ ते १०% पर्यंत असते.

रासायनिक खते:
द्रवरूप अमोनियाचा वापर प्रामुख्याने नायट्रिक आम्ल, युरिया आणि इतर रासायनिक खतांच्या उत्पादनात केला जातो. जागतिक स्तरावर, सुमारे ८८% (२०१४ च्या आकडेवारीनुसार) अमोनियाचा वापर खत म्हणून त्याच्या क्षारांच्या, द्रावणांच्या किंवा निर्जल स्वरूपात केला जातो. जमिनीत मिसळल्यावर, ते मका आणि गहू यांसारख्या पिकांचे उत्पन्न वाढवण्यास मदत करते. अमेरिकेत वापरल्या जाणाऱ्या कृषी नायट्रोजनपैकी ३०% नायट्रोजन निर्जल अमोनियाच्या स्वरूपात असतो आणि जगभरात दरवर्षी ११० दशलक्ष टन नायट्रोजन वापरला जातो.

कच्चा माल:
औषधनिर्माण आणि कीटकनाशक उद्योगांमध्ये कच्चा माल म्हणून वापरता येते.

इंधन म्हणून:
द्रव अमोनियाची मूळ ऊर्जा घनता ११.५ MJ/L आहे, जी डिझेलच्या सुमारे एक तृतीयांश आहे. जरी त्याचा इंधन म्हणून वापर करता येत असला तरी, अनेक कारणांमुळे हा वापर कधीही सामान्य किंवा व्यापक झाला नाही. ज्वलन इंजिनांमध्ये इंधन म्हणून अमोनियाच्या थेट वापराव्यतिरिक्त, अमोनियाचे पुन्हा हायड्रोजनमध्ये रूपांतर करण्याची संधी देखील आहे, जिथे त्याचा उपयोग हायड्रोजन इंधन पेशींना (फ्युएल सेल्स) ऊर्जा देण्यासाठी किंवा उच्च तापमान इंधन पेशींमध्ये (फ्युएल सेल्स) थेट केला जाऊ शकतो.

रॉकेट, क्षेपणास्त्र प्रणोदकाचे उत्पादन:
संरक्षण उद्योगात, रॉकेट आणि क्षेपणास्त्रांच्या प्रणोदकाच्या निर्मितीमध्ये वापरले जाते.

रेफ्रिजरंट:
रेफ्रिजरेशन–आर७१७
रेफ्रिजरंट म्हणून वापरले जाऊ शकते. अमोनियाच्या बाष्पीभवन गुणधर्मांमुळे, ते एक उपयुक्त रेफ्रिजरंट आहे. क्लोरोफ्लोरोकार्बन्स (फ्रेऑन्स) लोकप्रिय होण्यापूर्वी याचा सामान्यपणे वापर केला जात असे. निर्जल अमोनिया त्याच्या उच्च ऊर्जा कार्यक्षमता आणि कमी खर्चामुळे औद्योगिक रेफ्रिजरेशन अनुप्रयोगांमध्ये आणि हॉकी रिंक्समध्ये मोठ्या प्रमाणावर वापरला जातो.

वस्त्रांची मर्सराइज्ड फिनिश:
कापडाच्या मर्सराईज्ड फिनिशसाठी द्रव अमोनियाचा वापर देखील केला जाऊ शकतो.

पॅकिंग आणि शिपिंग

प्रथमोपचार उपाय

श्वासावाटे सेवन: प्रतिकूल परिणाम जाणवल्यास, अदूषित नसलेल्या ठिकाणी घेऊन जा. आवश्यक असल्यास कृत्रिम श्वासोच्छ्वास द्या.
श्वास घेत नाही. श्वास घेण्यास त्रास होत असल्यास, पात्र कर्मचाऱ्यांकडून ऑक्सिजन दिला पाहिजे. मिळवा
तात्काळ वैद्यकीय मदत.
त्वचेशी संपर्क: काढून टाकताना त्वचा साबण आणि पाण्याने किमान १५ मिनिटे धुवा.
दूषित कपडे आणि बूट. तात्काळ वैद्यकीय मदत घ्या. पूर्णपणे स्वच्छ आणि कोरडे करा.
दूषित कपडे आणि बूट पुन्हा वापरण्यापूर्वी नष्ट करा. दूषित बूट नष्ट करा.
डोळ्यांशी संपर्क: डोळे ताबडतोब भरपूर पाण्याने किमान १५ मिनिटे धुवा. त्यानंतर
तात्काळ वैद्यकीय मदत.
सेवन: उलट्या करण्याचा प्रयत्न करू नका. बेशुद्ध व्यक्तीला कधीही उलट्या करायला लावू नका किंवा द्रव पदार्थ प्यायला देऊ नका.
भरपूर पाणी किंवा दूध द्या. उलट्या होत असल्यास, उलट्या टाळण्यास मदत करण्यासाठी डोके नितंबांपेक्षा खाली ठेवा.
श्वासमार्गात अन्न श्वासनलिकेत जाणे. जर व्यक्ती बेशुद्ध असेल, तर तिचे डोके एका बाजूला वळवा. तात्काळ वैद्यकीय मदत घ्या.
वैद्यांसाठी सूचना: श्वासावाटे घेतल्यास, ऑक्सिजनचा विचार करा. गिळल्यास, अन्ननलिकेतील द्रवाचा विचार करा.
अ‍ॅस्ट्रिक लॅवेज टाळा.

संबंधित बातम्या

अझॅन कोलोराडोमधील IIAR २०१८ वार्षिक नैसर्गिक रेफ्रिजरेशन परिषदेसाठी प्रवास करते.
१५ मार्च २०१८
कमी चार्ज अमोनिया चिलर आणि फ्रीझरची उत्पादक कंपनी, अझेन इंक, १८ ते २१ मार्च दरम्यान होणाऱ्या IIAR २०१८ नॅचरल रेफ्रिजरेशन कॉन्फरन्स अँड एक्स्पोमध्ये सहभागी होण्याच्या तयारीत आहे. कोलोरॅडो स्प्रिंग्स येथील ब्रॉडमूर हॉटेल अँड रिसॉर्टमध्ये आयोजित या परिषदेत जगभरातील उद्योगातील महत्त्वपूर्ण ट्रेंड्स सादर केले जाणार आहेत. १५० हून अधिक प्रदर्शकांसह, हा कार्यक्रम नॅचरल रेफ्रिजरेशन आणि अमोनिया व्यावसायिकांसाठी सर्वात मोठे प्रदर्शन असून, तो १,००० हून अधिक उपस्थितांना आकर्षित करतो.

अझेन इंक आपले अझेनफ्रीझर आणि आपले अगदी नवीन व अत्याधुनिक अझेनचिलर २.० प्रदर्शित करणार आहे, ज्याने आपल्या आधीच्या मॉडेलच्या तुलनेत पार्ट लोड कार्यक्षमता दुप्पट केली आहे आणि अनेक नवीन उपयोगांमध्ये अमोनियासाठी सुलभता व लवचिकता सुधारली आहे.

अझेन इंकचे व्यवसाय विकास उपाध्यक्ष, कॅलेब नेल्सन म्हणाले, “आमच्या नवीन उत्पादनांचे फायदे उद्योगासोबत शेअर करताना आम्हाला आनंद होत आहे. अझेनचिलर २.० आणि अझेनफ्रीझर यांना एचव्हीएसी, अन्न उत्पादन, पेय उत्पादन आणि कोल्ड स्टोरेज वेअरहाऊस उद्योगांमध्ये, विशेषतः कॅलिफोर्नियामध्ये, अधिक गती मिळत आहे, जिथे नैसर्गिक, कार्यक्षम आणि कमी जोखमीच्या पर्यायांची नितांत गरज आहे.”

आयआयएआर नॅचरल रेफ्रिजरेशन कॉन्फरन्समध्ये विविध क्षेत्रांतील प्रतिनिधी मोठ्या संख्येने येतात आणि आम्हाला कंत्राटदार, सल्लागार, अंतिम वापरकर्ते आणि उद्योगातील इतर मित्रांशी संवाद साधायला आवडते.

IIAR बूथवर, अझॅनची मूळ कंपनी स्टार रेफ्रिजरेशनचे प्रतिनिधित्व डेव्हिड ब्लॅकहर्स्ट करतील. ते कंपनीच्या तांत्रिक सल्लागार गटाचे, स्टार टेक्निकल सोल्युशन्सचे संचालक असून, त्यांनी IIAR च्या संचालक मंडळावर काम केले आहे. ब्लॅकहर्स्ट म्हणाले, “कूलिंग प्रकल्पांमध्ये सहभागी असलेल्या प्रत्येकाने कामाच्या प्रत्येक भागामागील व्यावसायिक व्यवहार्यता समजून घेणे आवश्यक आहे—ज्यात ते कोणती उपकरणे खरेदी करतात आणि मालकी खर्चावर त्याचा काय परिणाम होतो, याचाही समावेश आहे.”

एचएफसी रेफ्रिजरंट्सचा वापर टप्प्याटप्प्याने कमी करण्याच्या जागतिक प्रयत्नांमुळे, अमोनिया आणि CO2 सारख्या नैसर्गिक रेफ्रिजरंट्सना केंद्रस्थानी येण्याची संधी निर्माण झाली आहे. अमेरिकेत याबाबतीत प्रगती झाली आहे, कारण ऊर्जा कार्यक्षमता आणि सुरक्षित, दीर्घकालीन रेफ्रिजरंट वापर हे अधिकाधिक व्यावसायिक निर्णयांना चालना देत आहेत. आता एक अधिक समग्र दृष्टिकोन स्वीकारला जात आहे, ज्यामुळे अझेन इंक. (Azane Inc.) सारख्या कंपन्यांनी देऊ केलेल्या कमी चार्जच्या अमोनिया पर्यायांमध्ये रस वाढतच आहे.

नेल्सन पुढे म्हणाले, “अझेनच्या लो चार्ज अमोनिया पॅकेज्ड सिस्टीम्स अशा प्रकल्पांसाठी आदर्श आहेत, जिथे ग्राहकाला अमोनियाच्या कार्यक्षमतेचा लाभ घ्यायचा असतो आणि त्याच वेळी सेंट्रल अमोनिया सिस्टीम्स किंवा इतर सिंथेटिक रेफ्रिजरंट-आधारित पर्यायांशी संबंधित गुंतागुंत आणि नियामक आवश्यकता टाळायच्या असतात.”

आपल्या कमी चार्ज अमोनिया सोल्यूशन्सचा प्रचार करण्यासोबतच, अझेन आपल्या बूथवर ॲपल वॉचचे गिव्हअवे (भेटवस्तू) देखील आयोजित करणार आहे. R22 टप्प्याटप्प्याने बंद करण्याची प्रक्रिया, HFCs च्या वापरावरील निर्बंध आणि कमी चार्ज अमोनिया तंत्रज्ञान याबद्दलची सामान्य जागरूकता तपासण्यासाठी, कंपनी प्रतिनिधींना एक छोटे सर्वेक्षण भरण्यास सांगत आहे.

IIAR 2018 नॅचरल रेफ्रिजरेशन कॉन्फरन्स अँड एक्स्पो १८ ते २१ मार्च दरम्यान कोलोरॅडो स्प्रिंग्स, कोलोरॅडो येथे आयोजित केली जाईल. बूथ क्रमांक १२० वरील अझानला भेट द्या.

अझेन ही कमी चार्जच्या अमोनिया रेफ्रिजरेशन सोल्यूशन्समध्ये विशेषज्ञ असलेली एक जागतिक आघाडीची उत्पादक कंपनी आहे. अझेनच्या पॅकेज्ड सिस्टीम्सची संपूर्ण श्रेणी अमोनिया वापरून चालते – जो एक नैसर्गिकरित्या आढळणारा रेफ्रिजरंट असून, त्याच्यामुळे ओझोनचा ऱ्हास होण्याची शक्यता शून्य आहे आणि जागतिक तापमानवाढीची शक्यताही शून्य आहे. अझेन ही स्टार रेफ्रिजरेशन ग्रुपचा एक भाग असून, चेंबर्सबर्ग, पीए येथे अमेरिकेच्या बाजारपेठेसाठी उत्पादन करते.

अझेन इंकने नुकतेच कंट्रोल्ड अझेन इंक (CAz) चे अनावरण केले आहे. कॅलिफोर्नियातील टस्टिन येथे स्थित असलेले हे त्यांचे नवीन माध्यम असून, ते देशभरातील शीत-साठवण उद्योगात 'अझेनफ्रीझर' बाजारात आणत आहे. CAz नुकतेच नेवाडातील लास वेगास येथे झालेल्या AFFI (अमेरिकन फ्रोझन फूड इन्स्टिट्यूट) परिषदेतून परतले आहे, जिथे परिचालन खर्च कमी करण्यासाठी आणि जोखीम व्यवस्थापन सुधारण्यासाठी नवीन शीतकरण उपायांमध्ये प्रचंड रस दिसून आला.