आर्गॉन विषारी नसून लोकांसाठी निरुपद्रवी आहे का?

उच्च-शुद्धताआर्गॉनआणि अतिशुद्धआर्गॉनआर्गॉन हे दुर्मिळ वायू आहेत जे उद्योगात मोठ्या प्रमाणावर वापरले जातात. त्याचा स्वभाव अत्यंत निष्क्रिय असून, तो जळत नाही किंवा ज्वलनास मदत करत नाही. विमान निर्मिती, जहाजबांधणी, अणुऊर्जा उद्योग आणि यंत्रसामग्री उद्योग या क्षेत्रांमध्ये, ॲल्युमिनियम, मॅग्नेशियम, तांबे व त्याचे मिश्रधातू आणि स्टेनलेस स्टील यांसारख्या विशेष धातूंचे वेल्डिंग करताना, वेल्डिंगच्या भागांचे हवेमुळे होणारे ऑक्सिडीकरण किंवा नायट्रायडेशन टाळण्यासाठी, वेल्डिंग मेंटेनन्स गॅस म्हणून आर्गॉनचा अनेकदा वापर केला जातो.

धातू प्रगलनाच्या बाबतीत, ऑक्सिजन आणिआर्गॉनउच्च दर्जाच्या पोलादाच्या उत्पादनासाठी आर्गॉन फुंकणे ही एक महत्त्वाची उपाययोजना आहे. प्रति टन पोलादासाठी आर्गॉनचा वापर १-३ घनमीटर असतो. याव्यतिरिक्त, टायटॅनियम, झिरकोनियम, जर्मेनियम यांसारख्या विशेष धातूंच्या प्रगलनासाठी आणि इलेक्ट्रॉनिक्स उद्योगातही देखभाल वायू म्हणून आर्गॉनची आवश्यकता असते.

हवेमध्ये असलेल्या ०.९३२% आर्गॉनचा उत्कलन बिंदू ऑक्सिजन आणि नायट्रोजनच्या दरम्यान असतो, आणि हवा विलगीकरण संयंत्रातील टॉवरच्या मध्यभागी असलेल्या त्याच्या सर्वाधिक प्रमाणाला आर्गॉन अंश (argon fraction) म्हणतात. ऑक्सिजन आणि नायट्रोजन एकत्र वेगळे करून, आर्गॉन अंश काढला जातो, आणि त्याचे पुढे विलगीकरण व शुद्धीकरण करून, आर्गॉन उप-उत्पादन देखील मिळवता येते. सर्व कमी दाबाच्या हवा विलगीकरण उपकरणांसाठी, साधारणपणे प्रक्रिया केलेल्या हवेतील ३०% ते ३५% आर्गॉन उत्पादन म्हणून मिळवता येतो (नवीनतम प्रक्रियेमुळे आर्गॉन निष्कर्षण दर ८०% पेक्षा जास्त वाढवता येतो); मध्यम दाबाच्या हवा विलगीकरण उपकरणांसाठी, खालच्या टॉवरमध्ये प्रवेश करणाऱ्या हवेच्या प्रसरणामुळे वरच्या टॉवरच्या शुद्धीकरण प्रक्रियेवर परिणाम होत नसल्याने, आर्गॉनचा निष्कर्षण दर सुमारे ६०% पर्यंत पोहोचू शकतो. तथापि, लहान हवा विलगीकरण उपकरणांमधील एकूण प्रक्रिया हवेचे प्रमाण कमी असते, आणि उत्पादन करता येणाऱ्या आर्गॉनचे प्रमाण मर्यादित असते. आर्गॉन निष्कर्षण उपकरणे स्थापित करणे आवश्यक आहे की नाही हे विशिष्ट परिस्थितीवर अवलंबून असते.

आर्गॉनहा एक निष्क्रिय वायू आहे आणि त्यामुळे मानवी शरीराला थेट हानी पोहोचत नाही. तथापि, औद्योगिक वापरानंतर निर्माण होणारा उत्सर्जित वायू मानवी शरीराला मोठी हानी पोहोचवतो, ज्यामुळे सिलिकोसिस आणि डोळ्यांचे नुकसान होऊ शकते.

जरी तो एक निष्क्रिय वायू असला तरी, तो गुदमरवणारा वायू देखील आहे. मोठ्या प्रमाणात श्वास घेतल्यास गुदमरण्याची शक्यता असते. उत्पादन स्थळ हवेशीर असले पाहिजे आणि आर्गॉन वायू हाताळणाऱ्या तंत्रज्ञांच्या आरोग्याची खात्री करण्यासाठी त्यांची दरवर्षी नियमित व्यावसायिक आजार तपासणी केली पाहिजे.

आर्गॉनते स्वतः विषारी नाही, परंतु जास्त प्रमाणात असल्यास गुदमरण्याचा परिणाम होतो. जेव्हा हवेतील आर्गॉनचे प्रमाण ३३% पेक्षा जास्त असते, तेव्हा गुदमरण्याचा धोका असतो. जेव्हा आर्गॉनचे प्रमाण ५०% पेक्षा जास्त होते, तेव्हा गंभीर लक्षणे दिसू लागतात आणि जेव्हा हे प्रमाण ७५% किंवा त्याहून अधिक होते, तेव्हा काही मिनिटांतच मृत्यू होऊ शकतो. द्रव आर्गॉनमुळे त्वचेला इजा होऊ शकते आणि डोळ्यांच्या संपर्कात आल्यास दाह होऊ शकतो.