ज्वलनशील वायू हा एकल ज्वलनशील वायू आणि मिश्र ज्वलनशील वायूमध्ये विभागला जातो, ज्यामध्ये ज्वलनशील आणि स्फोटक असण्याची वैशिष्ट्ये आहेत. मानक चाचणी परिस्थितीत स्फोट घडवून आणणाऱ्या ज्वलनशील वायू आणि ज्वलन-समर्थक वायूच्या एकसमान मिश्रणाचे एकाग्रता मर्यादा मूल्य. ज्वलन-समर्थक वायू हवा, ऑक्सिजन किंवा इतर ज्वलन-समर्थक वायू असू शकतात.

स्फोट मर्यादा म्हणजे हवेतील ज्वलनशील वायू किंवा बाष्पाच्या सांद्रतेची मर्यादा. स्फोट घडवून आणू शकणाऱ्या ज्वलनशील वायूच्या सर्वात कमी प्रमाणाला खालची स्फोट मर्यादा म्हणतात; सर्वाधिक सांद्रतेला वरची स्फोट मर्यादा म्हणतात. मिश्रणातील घटकांनुसार स्फोट मर्यादा बदलते.

सामान्य ज्वलनशील आणि स्फोटक वायूंमध्ये हायड्रोजन, मिथेन, इथेन, प्रोपेन, ब्युटेन, फॉस्फिन आणि इतर वायूंचा समावेश होतो. प्रत्येक वायूचे गुणधर्म आणि स्फोट मर्यादा वेगवेगळी असतात.

हायड्रोजन

हायड्रोजन (H2)हा रंगहीन, गंधहीन, चवहीन वायू आहे. हा उच्च दाब आणि कमी तापमानात रंगहीन द्रव आहे आणि पाण्यात किंचित विरघळतो. तो अत्यंत ज्वलनशील आहे आणि हवेत मिसळल्यावर हिंसकपणे स्फोट होऊ शकतो आणि आगीला सामोरे जाऊ शकतो. उदाहरणार्थ, क्लोरीनमध्ये मिसळल्यावर सूर्यप्रकाशात नैसर्गिकरित्या स्फोट होऊ शकतो; अंधारात फ्लोरिनमध्ये मिसळल्यावर स्फोट होऊ शकतो; सिलेंडरमधील हायड्रोजन गरम केल्यावर देखील स्फोट होऊ शकतो. हायड्रोजनची स्फोट मर्यादा 4.0% ते 75.6% (आवाज सांद्रता) आहे.

मिथेन

मिथेनहा रंगहीन, गंधहीन वायू आहे ज्याचा उत्कलन बिंदू -१६१.४°C आहे. हा हवेपेक्षा हलका आहे आणि ज्वलनशील वायू आहे जो पाण्यात विरघळणे अत्यंत कठीण आहे. हा एक साधा सेंद्रिय संयुग आहे. योग्य प्रमाणात मिथेन आणि हवेचे मिश्रण ठिणगी पडल्यावर स्फोट होईल. वरची स्फोट मर्यादा % (V/V): १५.४, खालची स्फोट मर्यादा % (V/V): ५.०.

इथेन

इथेन पाण्यात अघुलनशील आहे, इथेनॉल आणि एसीटोनमध्ये किंचित विरघळणारे आहे, बेंझिनमध्ये विरघळणारे आहे आणि हवेत मिसळल्यावर स्फोटक मिश्रण तयार करू शकते. उष्णतेच्या स्रोतांच्या आणि उघड्या ज्वालांच्या संपर्कात आल्यावर ते जाळणे आणि स्फोट होणे धोकादायक आहे. फ्लोरिन, क्लोरीन इत्यादींच्या संपर्कात आल्यावर ते हिंसक रासायनिक अभिक्रिया निर्माण करेल. वरची स्फोट मर्यादा % (V/V): 16.0, कमी स्फोट मर्यादा % (V/V): 3.0.

प्रोपेन

प्रोपेन (C3H8), एक रंगहीन वायू, हवेत मिसळल्यावर स्फोटक मिश्रण तयार करू शकतो. उष्णता स्त्रोतांच्या आणि उघड्या ज्वालांच्या संपर्कात आल्यावर ते जाळणे आणि स्फोट होणे धोकादायक आहे. ऑक्सिडंट्सच्या संपर्कात आल्यावर ते हिंसक प्रतिक्रिया देते. वरची स्फोट मर्यादा % (V/V): 9.5, कमी स्फोट मर्यादा % (V/V): 2.1;

एन. ब्युटेन

n-ब्युटेन हा रंगहीन ज्वलनशील वायू आहे, जो पाण्यात अघुलनशील आहे, इथेनॉल, इथर, क्लोरोफॉर्म आणि इतर हायड्रोकार्बन्समध्ये सहज विरघळतो. ते हवेसोबत स्फोटक मिश्रण बनवते आणि स्फोट मर्यादा १९%~८४% (संध्याकाळ) आहे.

इथिलीन

इथिलीन (C2H4) हा एक रंगहीन वायू आहे ज्याला एक विशेष गोड वास येतो. तो इथेनॉल, इथर आणि पाण्यात विरघळतो. तो जाळणे आणि स्फोट करणे सोपे आहे. जेव्हा हवेतील सामग्री 3% पर्यंत पोहोचते तेव्हा तो स्फोट होऊ शकतो आणि जळू शकतो. स्फोट मर्यादा 3.0~34.0% आहे.

अ‍ॅसिटिलीन

अ‍ॅसिटिलीन (C2H2)हा एक रंगहीन वायू आहे ज्याला इथरचा वास येतो. तो पाण्यात किंचित विरघळतो, इथेनॉलमध्ये विरघळतो आणि एसीटोनमध्ये सहज विरघळतो. तो जाळणे आणि स्फोट करणे अत्यंत सोपे आहे, विशेषतः जेव्हा तो फॉस्फाइड्स किंवा सल्फाइड्सच्या संपर्कात येतो. स्फोट मर्यादा 2.5~80% आहे.

प्रोपीलीन

प्रोपीलीन हा रंगहीन वायू आहे ज्याला सामान्य स्थितीत गोड वास येतो. तो पाण्यात आणि अ‍ॅसिटिक आम्लात सहज विरघळतो. तो स्फोट होणे आणि जाळणे सोपे आहे आणि स्फोट मर्यादा २.०~११.०% आहे.

सायक्लोप्रोपेन

सायक्लोप्रोपेन हा रंगहीन वायू आहे ज्याला पेट्रोलियम इथरचा वास येतो. तो पाण्यात किंचित विरघळतो आणि इथेनॉल आणि इथरमध्ये सहज विरघळतो. तो जाळणे आणि स्फोट करणे सोपे आहे, स्फोट मर्यादा 2.4~10.3% आहे.

१.३ बुटाडीन

१,३ बुटाडीन हा रंगहीन आणि गंधहीन वायू आहे, जो पाण्यात अघुलनशील, इथेनॉल आणि इथरमध्ये सहज विरघळणारा आणि कपरस क्लोराइड द्रावणात विरघळणारा आहे. खोलीच्या तपमानावर ते अत्यंत अस्थिर असते आणि सहजपणे विघटित होते आणि स्फोट होते, ज्याची स्फोट मर्यादा २.१६~११.१७% आहे.

मिथाइल क्लोराईड

मिथाइल क्लोराइड (CH3Cl) हा रंगहीन, सहज द्रवरूप होणारा वायू आहे. त्याची चव गोड असते आणि त्याला ईथरसारखा वास असतो. ते पाणी, इथेनॉल, ईथर, क्लोरोफॉर्म आणि हिमनदी अ‍ॅसिटिक आम्लात सहज विरघळते. ते जाळणे आणि स्फोट करणे सोपे आहे, स्फोट मर्यादा 8.1 ~17.2% आहे.