ज्वलनशील वायूचे एकल ज्वलनशील वायू आणि मिश्र ज्वलनशील वायू असे विभाजन केले जाते, ज्यात ज्वालाग्राही आणि स्फोटक असण्याची वैशिष्ट्ये असतात. मानक चाचणी परिस्थितीत स्फोट घडवून आणणाऱ्या ज्वलनशील वायू आणि ज्वलन-सहाय्यक वायूच्या एकसमान मिश्रणाचे सांद्रता मर्यादा मूल्य. ज्वलन-सहाय्यक वायू हवा, ऑक्सिजन किंवा इतर ज्वलन-सहाय्यक वायू असू शकतो.

स्फोट मर्यादा म्हणजे हवेतील ज्वलनशील वायू किंवा बाष्पाच्या सांद्रतेची मर्यादा होय. स्फोट घडवू शकणाऱ्या ज्वलनशील वायूच्या सर्वात कमी प्रमाणाला खालची स्फोट मर्यादा म्हणतात; तर सर्वात जास्त सांद्रतेला वरची स्फोट मर्यादा म्हणतात. स्फोट मर्यादा मिश्रणातील घटकांनुसार बदलते.

सामान्य ज्वलनशील आणि स्फोटक वायूंमध्ये हायड्रोजन, मिथेन, इथेन, प्रोपेन, ब्युटेन, फॉस्फिन आणि इतर वायूंचा समावेश होतो. प्रत्येक वायूचे गुणधर्म आणि स्फोट मर्यादा वेगवेगळ्या असतात.

हायड्रोजन

हायड्रोजन (H2)हायड्रोजन हा एक रंगहीन, गंधहीन आणि चवहीन वायू आहे. उच्च दाब आणि कमी तापमानात तो एक रंगहीन द्रव असतो आणि पाण्यात किंचित विरघळतो. तो अत्यंत ज्वलनशील असून हवेत मिसळल्यास किंवा आगीच्या संपर्कात आल्यास त्याचा तीव्र स्फोट होऊ शकतो. उदाहरणार्थ, क्लोरीनमध्ये मिसळल्यास सूर्यप्रकाशात त्याचा नैसर्गिकरित्या स्फोट होऊ शकतो; अंधारात फ्लोरीनमध्ये मिसळल्यास त्याचा स्फोट होऊ शकतो; सिलेंडरमधील हायड्रोजनदेखील गरम केल्यावर स्फोट होऊ शकतो. हायड्रोजनच्या स्फोटाची मर्यादा ४.०% ते ७५.६% (घनफळानुसार सांद्रता) आहे.

मिथेन

मिथेनमिथेन हा एक रंगहीन, गंधहीन वायू असून त्याचा उत्कलन बिंदू -161.4°C आहे. तो हवेपेक्षा हलका आणि ज्वलनशील वायू आहे जो पाण्यात विरघळण्यास अत्यंत कठीण आहे. हे एक साधे सेंद्रिय संयुग आहे. मिथेन आणि हवेचे योग्य प्रमाणात मिश्रण ठिणगीच्या संपर्कात आल्यास स्फोट होतो. उच्च स्फोट मर्यादा % (V/V): 15.4, निम्न स्फोट मर्यादा % (V/V): 5.0.

इथेन

इथेन पाण्यात अविद्राव्य आहे, इथेनॉल आणि ॲसिटोनमध्ये किंचित विद्राव्य आहे, बेंझिनमध्ये विद्राव्य आहे आणि हवेत मिसळल्यावर स्फोटक मिश्रण तयार करू शकते. उष्णतेचे स्रोत आणि उघड्या ज्वालांच्या संपर्कात आल्यास ते जळण्याचा आणि स्फोट होण्याचा धोका असतो. फ्लोरीन, क्लोरीन इत्यादींच्या संपर्कात आल्यास ते तीव्र रासायनिक अभिक्रिया निर्माण करेल. उच्च स्फोट मर्यादा % (V/V): १६.०, निम्न स्फोट मर्यादा % (V/V): ३.०.

प्रोपेन

प्रोपेन (C3H8), एक रंगहीन वायू, हवेत मिसळल्यावर स्फोटक मिश्रण तयार करू शकतो. उष्णतेचे स्रोत आणि उघड्या ज्वालांच्या संपर्कात आल्यास तो जळतो आणि त्याचा स्फोट होतो, जे धोकादायक आहे. ऑक्सिडायझर्सच्या संपर्कात आल्यास तो तीव्र प्रतिक्रिया देतो. उच्च स्फोट मर्यादा % (V/V): 9.5, निम्न स्फोट मर्यादा % (V/V): 2.1;

एन.ब्युटेन

एन-ब्युटेन हा एक रंगहीन ज्वलनशील वायू आहे, जो पाण्यात अविद्राव्य असून इथेनॉल, ईथर, क्लोरोफॉर्म आणि इतर हायड्रोकार्बन्समध्ये सहज विद्राव्य आहे. हवेसोबत त्याचे स्फोटक मिश्रण तयार होते आणि स्फोटाची मर्यादा १९%~८४% (संध्याकाळी) असते.

इथिलीन

इथिलीन (C2H4) हा एक रंगहीन वायू असून त्याला एक विशेष गोड वास असतो. तो इथेनॉल, ईथर आणि पाण्यात विरघळतो. तो सहज पेट घेतो आणि त्याचा स्फोट होतो. जेव्हा हवेतील त्याचे प्रमाण ३% पर्यंत पोहोचते, तेव्हा त्याचा स्फोट होऊन आग लागू शकते. स्फोटाची मर्यादा ३.०~३४.०% आहे.

ऍसिटिलीन

ऍसिटिलीन (C2H2)हा एक रंगहीन वायू असून त्याला ईथरसारखा वास येतो. तो पाण्यात किंचित, इथेनॉलमध्ये विरघळतो आणि ॲसिटोनमध्ये सहज विरघळतो. तो अत्यंत सहजपणे पेट घेतो आणि त्याचा स्फोट होतो, विशेषतः जेव्हा तो फॉस्फाईड किंवा सल्फाईडच्या संपर्कात येतो. त्याची स्फोट मर्यादा २.५~८०% आहे.

प्रोपिलीन

प्रोपिलीन हा सामान्य अवस्थेत गोड वास असलेला रंगहीन वायू आहे. तो पाण्यात आणि ऍसिटिक ऍसिडमध्ये सहज विरघळतो. त्याचा स्फोट होऊन तो सहज पेट घेतो आणि त्याची स्फोट मर्यादा २.०~११.०% आहे.

सायक्लोप्रोपेन

सायक्लोप्रोपेन हा पेट्रोलियम इथरसारखा वास असलेला एक रंगहीन वायू आहे. तो पाण्यात किंचित विरघळतो आणि इथेनॉल व इथरमध्ये सहज विरघळतो. तो सहज पेट घेतो आणि त्याचा स्फोट होतो, त्याची स्फोट मर्यादा २.४~१०.३% आहे.

१,३ ब्युटाडाईन

१,३ ब्युटाडाईन हा एक रंगहीन आणि गंधहीन वायू आहे, जो पाण्यात अविद्राव्य, इथेनॉल आणि ईथरमध्ये सहज विद्राव्य, तसेच क्यूप्रस क्लोराईडच्या द्रावणात विद्राव्य आहे. तो सामान्य तापमानाला अत्यंत अस्थिर असतो आणि त्याचे सहज विघटन होऊन स्फोट होतो, ज्याची स्फोट मर्यादा २.१६~११.१७% आहे.

मिथाइल क्लोराइड

मिथाइल क्लोराइड (CH3Cl) हा एक रंगहीन, सहज द्रवरूप होणारा वायू आहे. त्याची चव गोड असते आणि त्याला ईथरसारखा वास येतो. तो पाणी, इथेनॉल, ईथर, क्लोरोफॉर्म आणि ग्लेशियल ऍसिटिक ऍसिडमध्ये सहज विरघळतो. तो सहज पेट घेतो आणि त्याचा स्फोट होतो, त्याची स्फोट मर्यादा ८.१ ~ १७.२% आहे.