जागतिकहेलियमतुटवड्याने आणीबाणीची परिस्थिती निर्माण केली असून, रशिया आणि कतारकडून होणाऱ्या पुरवठ्यातील व्यत्ययांमुळे पुरवठा साखळीची पुनर्रचना सुरू झाली आहे, ज्यामुळे जागतिक स्तरावर मोठी घसरण झाली आहे.हेलियमबाजार एका जटिल पुरवठा संकटात सापडला आहे.
मार्चमध्ये कतारचे उत्पादन पूर्णपणे थांबल्यानंतर, रशियाने १४ एप्रिल रोजी युरेशियन इकॉनॉमिक युनियनच्या बाहेरील देशांसाठी हेलियम निर्यातीवर अधिकृतपणे नियंत्रण लागू केले. हे उपाय २०२७ च्या अखेरपर्यंत लागू राहतील. या दोन प्रमुख पुरवठादारांचे एकाच वेळी उत्पादन बंद झाल्यामुळे जागतिक व्यावसायिक पुरवठ्यात अंदाजे ४२% ते ५०% घट झाली आहे.हेलियमउत्पादन क्षमता. सेमीकंडक्टर आणि मेडिकल इमेजिंग यांसारख्या प्रमुख उद्योगांना हेलियमच्या तुटवड्याचा धोका आहे, ज्यामुळे जागतिक उद्योगांसाठी पुरवठा साखळीची सुरक्षा ही एक प्रमुख चिंतेची बाब बनली आहे.
नूतनीकरण न होणारे सामरिक संसाधन म्हणून,हेलियमप्रगत उत्पादन आणि वैज्ञानिक संशोधनामध्ये कोणतेही परिपक्व पर्याय उपलब्ध नाहीत आणि त्याचा पुरवठा चार प्रमुख अर्थव्यवस्थांमध्ये अत्यंत केंद्रित आहे. या संकटात, पुरवठ्याच्या दोन मुख्य स्रोतांना फटका बसला आहे:
१) कतारमधील संपूर्ण ठप्प: मार्चमध्ये लष्करी संघर्षाचा दुसरा फटका बसल्याने, रास लाफान औद्योगिक शहरातील हेलियम उत्खननाची तिन्ही केंद्रे नष्ट झाली, ज्यामुळे जागतिक उत्पादन क्षमतेच्या ३३%-४०% उत्पादन पूर्णपणे विस्कळीत झाले. सरकारने चीन, दक्षिण कोरिया आणि इतर देशांसाठी ५ वर्षांच्या 'फोर्स मॅज्युर' (अपरिहार्य परिस्थिती) कलमाची घोषणा केली आहे. मुख्य उत्पादन मार्गांची दुरुस्ती करण्यासाठी ३-५ वर्षे लागतील आणि नजीकच्या काळात उत्पादन पुन्हा सुरू होण्याची शक्यता १०% पेक्षा कमी आहे.
२) रशियाचे वाढलेले नियंत्रण: जागतिक उत्पादन क्षमतेमध्ये ८% ते १०% वाटा असलेल्या रशियाला, आपल्या निर्यात नियंत्रणांसाठी पंतप्रधान किंवा उपपंतप्रधानांची विशेष मंजुरी आवश्यक असते. या नियंत्रणांमागील घोषित कारण म्हणजे "एरोस्पेस, इलेक्ट्रॉनिक्स आणि एमआरआय उपकरणे यांसारख्या प्रमुख देशांतर्गत क्षेत्रांच्या गरजा सुनिश्चित करणे" हे आहे. आमूर गॅस प्रोसेसिंग प्लांटसारख्या प्रमुख प्रकल्पांची संभाव्य वार्षिक उत्पादन क्षमता ६ अब्ज घनमीटर असली तरी, २०२५ मधील प्रत्यक्ष निर्यात केवळ १.६ अब्ज घनमीटर आहे. याचा अर्थ जागतिक बाजारपेठ हा महत्त्वपूर्ण संतुलन साधणारा घटक पूर्णपणे गमावून बसेल.
होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील वाहतुकीवरील निर्बंध आणि द्रव हेलियम साठवण टाक्यांच्या पुरवठ्यावर आयएसओची मक्तेदारी (जगातील ८०% मुख्य साठवण टाक्या काही कंपन्यांमध्ये केंद्रित आहेत) यांमुळे, जागतिक हेलियम पुरवठा साखळी “उत्पादनातील व्यत्यय + वाहतुकीतील अडथळा” या दुहेरी पेचप्रसंगाचा सामना करत आहे.
पोस्ट करण्याची वेळ: १४ मे २०२६
